PFMEA neden hazırlanır?
PFMEA, hataları müşteriye ulaşmadan, hatta üretimde oluşmadan önlemek için yapılır. Otomotiv tedarik zincirinde ürün onayının (APQP/PPAP) parçasıdır ve proses akış şeması ile Kontrol Planı'yla birlikte yürür: akış şemasındaki her operasyon PFMEA'da analiz edilir, PFMEA'daki kontroller Kontrol Planı'na taşınır.
AIAG-VDA'ya göre 7 adım
AIAG ve VDA'nın 2019'da yayımladığı ortak FMEA el kitabı, analizi yedi adıma böler:
- Planlama ve hazırlık: kapsam (hangi parça, hangi hat, hangi operasyonlar), ekip, zaman planı, kullanılacak şablon. Varsa temel (foundation) ya da aile FMEA'sı başlangıç noktasıdır.
- Yapı analizi: proses kalemi → proses adımları (operasyonlar) → her adımın iş unsurları (insan, makine, malzeme, çevre gibi).
- Fonksiyon analizi: her adımın ve iş unsurunun ne yapması gerektiği; ürün ve proses karakteristikleri.
- Hata analizi: hata zinciri kurulur: hata etkisi (müşteride, sonraki operasyonda) ← hata türü (operasyonda ne yanlış gider) ← hata nedeni (iş unsurundan gelen neden).
- Risk analizi: mevcut önleme kontrolleri (nedeni oluşmadan engelleyen) ve tespit kontrolleri (oluşan hatayı yakalayan) yazılır; şiddet (S), olasılık (O) ve tespit (D) 1–10 arasında puanlanır.
- Optimizasyon: riski azaltacak aksiyonlar, sorumlu ve termin; aksiyon sonrası yeni puanlar.
- Sonuçların dokümantasyonu: alınan kararlar, aksiyonların sonuçları ve ilgili taraflarla paylaşım.
Şiddet, olasılık, tespit
- Şiddet (S): hata etkisinin ciddiyeti. Güvenlik ve mevzuat etkisi en yüksek puandır. Şiddet ancak tasarım ya da proses değişikliğiyle düşer.
- Olasılık (O): nedenin ortaya çıkma olasılığı; önleme kontrollerinin etkinliğine göre değerlendirilir.
- Tespit (D): hata ya da neden müşteriye gitmeden yakalanabilir mi; tespit kontrollerinin etkinliğine göre değerlendirilir. Otomatik, hataya karşı korumalı kontroller görsel kontrolden daha iyi puan alır.
RPN mi, Aksiyon Önceliği (AP) mi?
| Konu | RPN (AIAG 4. baskı) | AP (AIAG-VDA) |
|---|---|---|
| Nasıl hesaplanır? | S × O × D (1–1000) | S, O ve D'nin birlikte bakıldığı tablodan: Yüksek / Orta / Düşük |
| Öncelik | Üç puan eşit ağırlıklı çarpılır | Önce şiddete, sonra olasılığa, sonra tespite bakılır |
| Zayıf yanı | Aynı RPN çok farklı riskleri temsil edebilir; eşik değer kovalamaya yol açar | Puanlamada tutarlılık için ekibin tabloları iyi bilmesi gerekir |
AP "Yüksek" ise önleme ya da tespit kontrollerini iyileştirecek aksiyon belirlenir veya mevcut kontrollerin neden yeterli olduğu gerekçesiyle yazılır. Hangi yöntemin kullanılacağını çoğu zaman müşteri belirler; aynı tesiste bir müşteri için RPN, diğeri için AP istenebilir.
Kontrol Planı ve akış şemasıyla bağı
Üç belge aynı operasyon listesine dayanmalıdır. Akış şemasına bir operasyon eklenip PFMEA'ya eklenmezse ya da PFMEA'daki bir tespit kontrolü Kontrol Planı'nda yoksa, denetimde ilk sorulan tutarsızlık budur. Özel karakteristikler (müşterinin ya da firmanın belirlediği kritik karakteristikler) üç belgede de aynı işaretle görünmelidir.
PFMEA ne zaman güncellenir?
- Proseste, ekipmanda, malzemede ya da tedarikçide değişiklik olduğunda.
- Müşteri şikâyeti ya da iç uygunsuzlukta yeni bir hata türü veya neden ortaya çıktığında (8D'nin D7 adımı).
- Aksiyonlar tamamlandığında (yeni puanlar).
- Firma kuralınızın belirlediği periyodik gözden geçirmede.
Excel'de PFMEA'nın sorunu
Aynı enjeksiyon, montaj ya da paketleme operasyonu onlarca parçanın PFMEA'sında tekrar eder. Excel'de her parça ayrı dosya olduğunda, bir operasyondaki iyileştirme her dosyada ayrı ayrı yapılır; bir dosya unutulur, revizyonlar ayrışır. AIAG-VDA'nın önerdiği temel ve aile FMEA yaklaşımı bunun için vardır: ortak operasyonlar bir kez analiz edilir, parçaya özgü farklar ayrıca yazılır.
Operasyon kütüphanesinden parça dosyasına
AkaQMS'te PFMEA operasyon kütüphanesinden kurulur: ortak operasyonlar kütüphanede, ürün ailesine özgüler ailede, parçaya özgüler parça dosyasında durur. PFMEA, Kontrol Planı ve proses akış şeması aynı veriden, tek revizyonla yönetilir. Her ürün dosyası müşteriye göre RPN'li AIAG 4. baskı ya da AIAG-VDA Aksiyon Önceliği şablonuyla açılır. Revizyon bekçisi; atıf yapılan doküman revize olduğunda, aksiyon geciktiğinde ya da parçanın 8D/DÖF kaydı kapandığında dosyayı işaretler.