Kalibrasyon takibi nasıl yapılır?

Kalibrasyon ile doğrulama arasındaki fark

• Kalibrasyon: cihazın gösterdiği değerin, ulusal ya da uluslararası ölçüm standartlarına izlenebilir bir referansla karşılaştırılması. Genellikle akredite bir laboratuvarda yapılır ve sertifikayla belgelenir.
• Ara doğrulama (ara kontrol): iki kalibrasyon arasında cihazın hâlâ doğru ölçtüğünün firma içinde, ör. bir referans parça ya da mastarla kontrol edilmesi. Sık kullanılan, düşme ve aşınma riski olan cihazlarda kalibrasyon aralığının güvencesidir.

Standartlar ne bekliyor?

ISO 9001:2015 madde 7.1.5.2'ye göre ölçüm izlenebilirliği gerekiyorsa cihazlar belirli aralıklarla ya da kullanımdan önce kalibre veya doğrulanır, durumu belli olacak şekilde tanımlanır, sonucu geçersiz kılacak ayar, hasar ve bozulmaya karşı korunur. Cihaz uygun çıkmazsa, daha önceki ölçüm sonuçlarının geçerliliği değerlendirilir ve gerekli önlem alınır.

IATF 16949 (7.1.5.2.1) bunun üzerine kayıtları ayrıntılandırır: hangi cihazın, hangi tarihte, hangi sonuçla kalibre edildiği; kalibrasyon dışı bulunan cihazlar için şüpheli ürünün değerlendirilmesi ve gerekirse müşteriye bildirim. Kontrol Planı'nda geçen ölçüm sistemleri için ayrıca MSA çalışmaları beklenir (7.1.5.1.1).

Her cihaz için bir kart

Cihaz listesi, takibin temelidir. Her cihaz kartında en az şunlar olmalı:

• Benzersiz cihaz kodu (cihazın üzerinde de görünür), adı, marka/model, seri numarası
• Ölçüm aralığı ve çözünürlük; kullanıldığı bölüm ve sorumlusu
• Kalibrasyon periyodu, varsa ara doğrulama periyodu ve kabul kriteri
• Son kalibrasyon tarihi, sonucu ve sertifikası; bir sonraki termin
• Durumu: kullanımda, kalibrasyonda, hizmet dışı

Periyot nasıl belirlenir?

Tek bir doğru süre yoktur. Periyot; üreticinin önerisine, kullanım sıklığına ve koşullarına, ölçülen karakteristiğin önemine ve cihazın geçmiş sonuçlarına göre belirlenir. Üst üste sapmasız gelen bir cihazın periyodu gerekçesiyle uzatılabilir; sapma çıkan cihazınki kısaltılır. Kararı ve gerekçesini kayda alın.

Yıllık plan ve hatırlatma

Bütün cihazların hangi ay kalibre ve doğrulanacağını gösteren yıllık plan, hem iş yükünü dağıtmanızı hem de denetimde bütün tabloyu tek sayfada göstermenizi sağlar. Terminler gelmeden önce (ör. 30 ve 7 gün kala) sorumluya hatırlatılmalı, geciken cihaz kullanımdan çekilmelidir.

Cihaz uygun çıkmazsa

1. Cihazı kullanımdan çekin ve işaretleyin.
2. Son geçerli kalibrasyondan bu yana o cihazla yapılan ölçümleri ve ürünleri belirleyin.
3. Sapmanın ürün kararını değiştirip değiştirmediğini değerlendirin; şüpheli ürün varsa ayırın.
4. Müşteriye sevk edilmiş şüpheli ürün varsa müşteri şartlarına göre bildirin.
5. Gerekiyorsa DÖF açın: neden sapma oldu, periyot yeterli mi, cihaz doğru mu kullanılıyor?

Sık görülen eksikler

• Excel listesinde termini geçmiş ama sahada hâlâ kullanılan cihaz.
• Sertifikası klasörde, sonucu ise hiçbir yerde değerlendirilmemiş kalibrasyon.
• Personelin kendi aldığı, listede olmayan ölçüm aletleri.
• Uygun çıkmayan cihaz için geçmişe dönük etki değerlendirmesinin yapılmaması.